PsychLab.pl » psychologia

Pamięć i uczenie się

admin — Sun, 20 Dec 2009 15:12:53 +0000

Biologiczne znaczenie pamięci i uczenia się Wyjątkowa w przyrodzie umiejętność uczenia się i zapamiętywania pozwoliła człowiekowi dostosować się do swojego środowiska lepiej niż zwierzętom. Wyciąganie wniosków i przewidywanie skutków danych poczynań czy zdarzeń umożliwiło rozwój naszej cywilizacji. Człowiek zawdzięcza to umiejętności myślenia abstrakcyjnego, uczenia się i pamięci. Różne fazy pamięci Wyróżnia się trzy fazy pamięci: D Przyjmowanie informacji (przechowywanie, uczenie się), Gromadzenie informacji (zachowywanie),CD Zapamiętywanie informacji (odtwarzanie).Od czego zależy zdolność uczenia się? Szybkość uczenia się zależy od stopnia trudności i sensu danego materiału. Materiał powinien być podzielony na części, ponieważ uczenie się wszystkiego naraz jest o wiele trudniejsze. Obrazowe pojęcia generalnie przyswajane są łatwiej niż abstrakcyjne. Jakkolwiek nie wszyscy są „wzrokowcami”, najczęściej stosuje się pomoc w postaci notatek. Ostatnio modny jest mind-maping, czyli sporządzanie na papierze jakby map z zaznaczonymi kluczowymi słowami, których układ i połączenie za pomocą strzałek ma na celu odzwierciedlenie wzajemnych zależności poszczególnych informacji mających tworzyć logiczną całość. W przypadku świadomego uczenia się (np. przed egzaminami) zdolność uczenia się jest o wiele wyższa niż przy nieświadomym uczeniu się (w codziennym życiu). Zdolność uczenia się uwarunkowana jest zarówno indywidualnymi predyspozycjami, jak i na przykład nastrojem chwili. Rodzaje zapamiętywania Nauka zajmująca się pamięcią odkryła różne rodzaje zapamiętywania informacji. Wyróżnia się trzy podstawowe modele. Uważa się, że proces magazynowania wiadomości przebiega stopniowo. Bardzo krótki okres zapamiętywania Wrażenia optyczne i czuciowe zatrzymują się w pamięci na mniej więcej 0,2 sekundy i ulegają następnie zapomnieniu. Dzięki temu przepływ informacji i kontrola świadomości zostają zachowane. Krótki okres zapamiętywania Jest to prosty system zachowywania wiadomości, z ograniczoną pojemnością i czasem wynoszącym ok. 10 sekund. W tym czasie można sobie przyswoić numer telefoniczny czy właśnie usłyszane nazwisko. Jeżeli jednak informacja taka nie zostanie powtórzona w pamięci, ulega ona zapomnieniu. Długi okres zapamiętywania Dzięki ćwiczeniu, powtarzaniu i związanemu z nimi obiegowi informacji, nauczony materiał może pozostać w pamięci godziny, a nawet lata. Zapominanie związane jest z nagromadzeniem zapamiętywanej wiedzy. Niektórych wiadomości nigdy się nie zapomina Istnieją wiadomości zachowywane w pamięci już na zawsze. Dzięki wieloletnim ćwiczeniom i codziennej praktyce nie zapomina się własnego imienia, czy umiejętności takich jak czytanie, pisanie i mówienie. Dlaczego zapominamy? Zapominanie może być niekiedy źródłem sporych kłopotów. Czy nie ma na to rady? Dlaczego to, co już raz zostało zapamiętane nie pozostaje na zawsze w umyśle i nie może być przywołane w dowolnym momencie? Biologia stoi na stanowisku, że zapominanie jest naturalnym procesem chroniącym mózg przed dezorganizującym nadmiarem informacji, ale to stwierdzenie zupełnie nie wyjaśnia mechanizmów zapamiętywania i zapominania. Tu z pomocą przy- chodzi psychologia, która srworzyła kilka teorii pamięci. Choćby powierzchowne zapoznanie się z nimi może być źródłem wielu praktycznych wskazówek, jak skutecznie zapamiętywać i dlaczego niektóre wiadomości wylatują z pamięci. Teoria interferencji Teoria ta zakłada, że proces uczenia się pozostawia w mózgu ślad pamięciowy (engram) w postaci impulsów nerwowych krążących przez pewien czas w sieci komórek nerwowych. Na krążenie tych impulsów ma wpływ zarówno to, czego uczyliśmy się wcześniej, jak i to, czego uczymy się potem. Jeśli wcześniej wyuczona wiedza utrudnia zapamiętywanie nowej, mówimy o hamowaniu proak-tywnym. W wypadku, gdy już opanowane umiejętności ulegają zapominaniu pod wpływem nowo wyuczonych, mamy do czynienia z hamowaniem retroaktywnym. Ze względu na już istniejące znaczne zasoby pamięci większe znaczenie w praktyce ma hamowanie proakrywne. Zgodnie z teorią interferencji zapominanie jest więc skutkiem hamowania pro-aktywnego lub retroaktywnego. Godne podkreślenia jest to, że w teorii tej czas ma drugorzędne znaczenie. O wiele ważniejsze jest to, co działo się pomiędzy momentem uczenia się a momentem odtwarzania wyuczonej wiedzy. Jeśli czas ten zostanie poświęcony na sen, wówczas wpływ obu typów hamowania jest wyraźnie mniejszy, a jeśli wypełnia go jakaś forma aktywności, to jej wpływ jest tym większy, im większe jest podobieństwo wykonywanych czynności do tego, co jest przedmiotem uczenia się. Teoria zaniku śladu pamięciowego Według tej teorii ślady pamięciowe powstające w mózgu w procesie uczenia się słabną z czasem i wreszcie zupełnie zanikają. Najważniejszym czynnikiem zapominania jest tu czas. Im więcej go upłynie, tym słabszy ślad pamięciowy i trudniejsze przypominanie. Na trwałe zapamiętuje się tylko to, co jest od czasu do czasu powtarzane. Freudowska teoria wyparcia Freud twierdzi, że zapominanie jest w rzeczywistości mechanizmem obronnym polegającym na spychaniu do podświadomości tych treści, które są nieprzyjemne i bolesne. Zapominanie usuwa z pamięci to, co jest źródłem negatywnych emocji. Poglądy Freuda można odnosić wyłącznie do emocjonalnych treści pamięci, a ich potwierdzeniem jest analiza marzeń sennych, czynności pomyłkowe i wolne skojarzenia. Zakłócenia pamięci U niektórych osób można zaobserwować niezdolność do zapamiętywania nowych wiadomości, mimo iż dobrze pamiętają liczne fakty z przeszłości. Taki zespół amnestyczny często można zaobserwować u alkoholików. Ich pamięć trwała i świeża funkcjonuje poprawnie, ale choroba uniemożliwia transfer informacji z zasobów pamięci świeżej do pamięci trwałej, co jest warunkiem zapamiętywania. Inny rodzajem niepamięci jest amnezja wsteczna, polegająca na osłabieniu lub utracie pamięci pewnych zdarzeń lub okresów własnego życia wskutek różnych przyczyn chorobowych, np. po wstrząśnieniu lub udarze mózgu, wstrząsie elektrycznym czy narkozie. Mechanizm powstawania amnezji wstecznej nie jest wyjaśniony, ale prawie pewne jest, że upośledzeniu ulega tylko dostęp do informacji zawartych w pamięci trwałej, natomiast same informacje pozostają nienaruszone.

Presja czasu

admin — Sat, 15 Nov 2008 15:13:23 +0000

Dyktatura zegara Charakterystykę dwudziestego wieku ktoś błyskotliwie określił jednym słowem: „szybciej”. Rzeczywiście, rozwój technologii zmierzał prze te ostatnie 100 lat w zasadzie ku jednemu: aby skrócić czas potrzebny na wykonanie jakiegoś produktu czy przedsięwzięcia. Uprzemysłowienie odepchnęło w niebyt czasy, gdy ludzie żyli zgodnie z rytmem natury, a dni nie dzieliły się na zajęte pracą lub wolne. Liczne święta i specyficzna organizacja pracy służyły pogłębianiu więzi pomiędzy ludźmi, pozostawiały czas na własne przemyślenia, a ponadto dawały okazję do korzystania z różnych przyjemności. Rozwijając nowe technologie ery przemysłowej, wydawało nam się, że np. szybciej sunące pociągi pozwolą spożytkować zaoszczędzony w ten sposób czas na coś innego, przyjemniejszego lub pożyteczniejszego. Stało się jednak inaczej. Padliśmy ofiarą tyranii zegara i uciekającego czasu. Dziś wydaje się, że wszyscy mają coraz mniej czasu, nieustannie przejęci są tym, że się spóźnią (np. na ten szybki pociąg odchodzący punktualnie o godzinie 07,58), że nie zdążą do pracy, że znów źle zaplanowali swoje na zakupy albo coś szybko przekąsić … Przeklęty budzik Także budzik uważany jest chyba za przedmiot wyjątkowo dokuczliwy, ale jednak nieodzowny. Osób, które kładą się wcześnie spać i nie potrzebują budzika jest coraz mniej. Większość ludzi cierpi z powodu zbyt krótkiej doby i dla nich regularny, długi sen jest rzadko realny. Tak więc nawet nasz sen uległ presji czasu. Czas pracy a życie Zasadniczy wpływ na rytm życia ma niewątpliwie praca. To od niej zależy, kiedy jest czas wolny, kiedy nadchodzi urlop i kiedy można poświęcić się jeszcze innym zajęciom. Życie robotni ka zmianowego, pielęgniarki lub pracownika hotelu będzie się różnić znacznie od życia sekretarki czy gospodyni domowej, właśnie ze względu na rodzaj i styl wykonywanej pracy. Wspólne dla nich będzie niewątpliwie uzależnienie od zegara i związany z tym podział dnia na godziny pracy i czas wolny. „Czas to pieniądz” Benjamin Franklin, amerykański mąż stanu i filozof osiemnastego wieku, powiedział: „Jeśli czas jest najkosztowniejszą wartością spośród innych, to marnotrawstwo czasu jest największym marnotrawstwem” To stwierdzenie stało się z upływem lat podstawą lakonicznego „czas to pieniądz”, przy czym znalazło się też więcej uzasadnień dla tej tezy: IZ] Uprzemysłowienie i związana z nim praca przy maszynach, przynosiły o tyle więcej zysku, o ile dłużej urządzenia pracowały — najlepiej przez okrągłą dobę. „Czas to pieniądz”, szczególnie jeśli należy do człowieka, który sprzedaje swój czas za pieniądze. CJ Powiedzenie Franklina można w dzisiejszych czasach sparafrazować: kto codziennie ma czas, ten nie ma pieniędzy, kto ma pieniądze, ten nie ma czasu.

Stres

admin — Fri, 20 Jul 2007 10:16:11 +0000

Jak unikać stresu? Stres stał się jednym z popularniejszych pojęć, za pomocą których określa się charakterystyczne cechy warunków życia współczesnego człowieka żyjącego w krajach wysoko rozwiniętych. Szybkie tempo i zmieniająca się często forma pracy, nadmiar bodźców i informacji oraz warunki społeczne i rodzinne powodują nadmierne obciążenie tych układów organizmu, które mają za zadanie utrzymywać równowagę psychosomatyczną i zwalczać stres. Skutkiem obciążenia organizmu stresem może być nie tylko złe samopoczucie i uczucie „zagonienia w ślepy zaułek”, ale także szereg chorób somatycznych wynikających z nadwerężenia organizmu. Najczęściej myślimy o stresie, dopiero kiedy staje się on dla nas bardzo dokuczliwy. Należy więc odpowiednio wcześnie rozpoznać ewentualne przyczyny obciążeń psychiki, które mogą prowadzić do choroby. Dzięki temu możemy zapobiec poddaniu się ciągłej presji stresu. Wielu czynników stresogen-nych można uniknąć nie biorąc na siebie zbyt dużo obciążeń w domu i w pracy. Niebezpieczeństwo stresu wpływa ujemnie na życie rodzinne i małżeńskie, na kontakty z krewnymi, sąsiadami i znajomymi. Ważne jest również świadome wyłączenie się z problemów zawodowych w trakcie weekendów i w czasie wolnym od pracy. Wszystko, co sprawia przyjemność, pozwala zredukować stres. Jeżeli posiada się jakieś hobby, należy je konsekwentnie rozwijać. Powinno się na nie przeznaczyć konkretny czas w tygodniu, który tylko w wyjątkowych sytuacjach można przeznaczyć na coś innego. Stres związany z czasem wolnym Nie należy popadać w skrajności i planować czas wolny co do ostatniej minuty. Psycholodzy coraz częściej zauważają, że pacjenci cierpią na regularny stres związany z czasem wolnym. Mają zbyt bogate plany urlopowe i często nie są w stanie ich zrealizować. Szczególnie osoby, które w pracy podlegają ciągłej presji stresu, mają tendencje do ścisłego planowania swojego czasu wolnego. Zwolnienie z odpowiedzialności Przyczyną życia w ciągłym stresie jest często fakt, że jest się w pracy obarczonym dużą odpowiedzialnością, która bardziej już przytłacza niż jest źródłem bodźców pozytywnych. Ten ciężar powinien być zmniejszony. Środkiem do tego prowadzącym może być tylko zwolnienie się z części odpowiedzialności, i nie jest prawdą, że nie da się tego dokonać. Nie chodzi o to, aby pozbawić się wszelkiej odpowiedzialności, jednak niektóre kompetencje można przekazać swoim współpracownikom. Jeżeli mimo wszystko wydaje się nam to niemożliwe, pomocna może być szczera rozmowa z przełożonym. Często nie zdają sobie oni sprawy, jak obciążeni są i czują się ich pracownicy, gdyż nikt im się nie skarży. Podejmowanie się obowiązków ponad miarę nie jest oznaką odpowiedzialności Odzyskać spokój i równowagę W licznych satyrach kierownika przedstawia się jako osobę zabieganą, ciągle przyjmującą leki uspokajające i mającą częste ataki złości. Często tak właśnie bywa. Osoba z tak zaawansowanymi dolegliwościami nie jest w ostateczności zdolna do pracy, a właśnie od tych osób oczekuje się największej wydajności. Do tego potrzebne są rezerwy, które należy nieustannie odnawiać. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy człowiek jest spokojny. Szukanie pomocy Osoba, która podlega ciągłemu stresowi, rzadko może pomóc sobie sama. Poszukiwanie pomocy u lekarza lub doświadczonego psychoterapeuty nie jest oznaką słabości, ale świadczy o rozsądku. Specjalista wspólnie z pacjentem spróbuje znaleźć wyjście z błędnego koła. Obecnie istnieje dość duży wachlarz metod i sposobów stosowanych przy zwalczaniu stresu. Są to różnorakie metody relaksacyjne – zarówno psychiczne, jak i fizyczne, na przykład medytacje, joga, autohipnoza, terapie ziołowe, sport i szereg innych terapii ruchowych. W walce ze stresem stosuje się też bardziej złożone terapie typu psychoterapii lub treningu autogennego. Można się wtedy nauczyć zarówno innego spojrzenia na swoje zadania życiowe, jak i rozwinąć w sobie stoicyzm i tolerancję.